Di atmosfereke tijî xemgînî, wefadarî û vejandina bîrdanka komî de, Encûmena Xwecihî ya Amûdê ya Encûmena Niştîmanî ya Kurdî li Sûriyeyê (ENKS), roja Înê 13’ê Mijdara 2026’an, bîranîna şêst û şeşemîn a karesata şewata Sînemaya Amûdê vejand.
Ev karesat yek ji qonaxên herî bi êş e di dîroka bajêr û bîrdanka gelê Kurd de, ku di sala 1960’î de bû sedema jiyana bi sedan zarokên ku li pêşandaneke sînemayê temaşe dikirin.
Di vê bîranînê de, hejmareke berbiçav ji kesayetên siyasî, civakî û çandî li gel şêniyên bajêr amade bûn.
Çalakî bi bibîranîna giyanê qurbaniyan û tekezkirina li ser girîngiya parastina bîrdanka dîrokî û veguhastina hûrgiliyên vê trajediyê ji bo nifşên pêşerojê dest pê kir.
Pêşkêşvanê merasîmê Xelîl Alûcî çalakî bi xwendina helbestekê vekir û piştre banga rawestandina xulekeke bêdengî li ser giyanê şehîdên Sînemaya Amûdê û şehîdên Kurd û Kurdistanê, di serî de Barzaniyê Nemir, kir.
Di çarçoveya çalakiyê de, Endamê Desteya Serokatiya ENKS’ê Silêman Oso axivî û bal kişand ser qurbanîdan û qonaxên dîrokî û têkoşerî yên bajarê Amûdê di ber doza gelê xwe de. Oso tekez kir ku karesata Sînemaya Amûdê ne tenê bûyereke ji rabirdûyê ye, belkî birîneke mirovî û dîrokî ye ku pêwîstî bi wefadariya ji bo qurbaniyan û parastina bîranîna wan heye.
Ji aliyê xwe ve, Birêz Hecî Mihemed Şêxmûs Silîvî, wekî yek ji zarokên ku ji wê şewatê rizgar bibû, hûrgiliyên wê roja reş û dîmenên trajediyê vegotin. Wî şahidiya xwe ya zindî li ser wan demjimêrên ku di bîrdanka wî de kolandî mane pêşkêş kir û vegotineke mirovî da ku mezinahiya karesatê û bandora wê ya kûr li ser derûniya rizgarbûyan û malbatên qurbaniyan nîşan dide.
Di dawiya merasîmê de, Endamê Nivîsgeha Karûbarên Encûmenên Xwecihî yên ENKS’ê Mehmûd Hecî Elî û Endamê Komîteya Navendî ya Partiya Demokrat a Kurdistanî – Sûriya (PDK-S) Nafi Ebdullah, wekî gaveke sembolîk a wefadarî û rêzgirtina li hember giyanê zarokên ku di wê karesatê de jiyana xwe ji dest dane, tacên gulan danîn ser gorên şehîdên Sînemaya Amûdê.
Vê bîranînê careke din tekez kir ku bîrdank namire û derbasbûna şêst û şeş salan nikarîbû hûrgiliyên wê trajediyê ji wijdanê Amûdê û xelkê wê jê bibe.
Ew zarok ne tenê navên di tomarka dîrokê de bûn, belkî xewnên biçûk bûn ku berî mezin bibin bi agir hatin vemirandin û birîneke ku hîn jî di wijdanê bajêr de zindî ye.
Amûdê şehîdên sînemaya xwe ne tenê bi girî bi bîr tîne, belkî navên wan di bîrdanka xwe de diparêze û sozê nû dike ku çîroka wan di wijdanê nifşan de her dem zindî bimîne.
Wek tê zanîn 66 sal li ser şewitandina sînameya bajarokê Amûdê yê Kurdistana Sûrî re derbas dibe.
Beriya 66 salan di 13 Mijdara 1960 de 283 zarokên kurd ku çûbûn sînemaya Amûdê, di nav pêtên agir de canê xwe ji dest dan.
Heta niha sedema vê şewatê nehatiye eşkerekirin, lê belê hemû nîşan eşkere dikin ku ev komkujî pilankirî bû.
Ji bo piştgirya Şoreşa Cezayîrê fîlmeka xofê bi navê “Tawana Nîvê Şevê” pêşkêşî zarokên Amûdê hatibû kirin. Di salona sînemayê de, ku tenê têra 200 zarokî dikir, 500 zarokên kurd lê kom kiribûn.
Dema ku zarok li fîlm temaşe dikin, di sînemayê de şewat derdikeve. Lê ji ber ku hêzên rejîma Sûriyê di dema şewatê de deriyên sînemayê venakin, 283 zarokên kurd di nav pêtên agir de can didin.
Piştî bûyerê derbarê berpirsên sînemayê de ti helwesteke hiqûqî nehat nîşandan û bi fermaneka lezgîn, taziye û şîna ji bo qurbaniyan hat qedexekirin.
Heta şoreşa sala 2011an jî rejîma Sûriyê bi ti awayî destûr neda ku ji bo bîranîna komkujiyê çalakî bên lidarxistin.
Komkujiya li Sînemaya Amûdê, di dema avakirina Komara Yekgirtina Erebî ya di navbera Sûriyê û Misrê de pêk hat.
Di vê demê de li dijî pêkhateyên din û kurdan neyartiyeke mezin dihat kirin.
Beriya şewitandina sînemayê bi qasî 3 mehan, 5 hezar kurd ji ber xebatên xwe yên polîtîk hatibûn girtin û ji ber vê yekê tê gotin ku komkujiya Amûdê bi armanca çavtirsandinê hatiye kirin.
Mihemedê Se’îd Axayê Deqorî di vê bûyerê de xelaskerê gelek zarokan bû. Di şeva Şewata Sînemaya Amûdê, bi dehan zarokan derdixe û xilas dike. Di dawiyê de stûnek di ser de hat xwarê û canê xwe ji dest da.
Ragihandina ENKSê
Rapor: Elî Fetah
